FASET EKLEM SENDROMU VE KLİNİK YANSIMALARI

Faset eklemler, tüm omurganın eklem ağını şekillendirip, yapısal stabiliteyi korumak adına aynı vertebrada pedikül ile lamina arasında, her hareket segmentinin posterolateralinde, bilateral olarak yer alan zigapofizeal eklemlerdir (Şekil 1). Zigapofizeal, Latincede köprü ve büyüme anlamına gelir. Üstteki vertebranın prosesus articularis inferioru ile alttaki vertebranın prosesus articularis superioru arasında bulunan diartiküler, plana tipi, eklem açıklığı dar, hareketi kısıtlı, kapsüllü, sinovyal eklemdir. (1,2)

Faset eklem hareketi açısal olarak son derece kısıtlıdır (2-4 derece). Yapabildiği temel hareketler

  • Rotasyon (dönme) (en önemli hareketi)
  • Translasyon (kayma)
  • Distraksiyon (açılma)
  • Kompresyon (sıkışma)’dur. 

Faset Eklem Anatomi ve Biyomekaniği

Prosesus artikularis inferiorun eklem yüzeyi aşağıya, öne, laterale bakar ve konveks yüzeye sahiptir. Prosesus artikularis süperiorun eklem yüzeyi ise konkav olup alta, arkaya, mediale bakmaktadır. Apofizer eklemlerin yatay düzlemle yaptıkları açı omurganın farklı bölgelerinde değişiklikler göstermektedir. (Şekil 2) Servikal bölgede, yatay düzlemle 45 derece, dorsal bölgede 60 derece, lomber bölgede ise 80-90 derecelik açı yaparlar. Buna bağlı olarak lomber bölgede fleksiyon ve ekstansiyon hareket açıklığının fazla olmasına karşın lateral hareket ve rotasyonlar oldukça kısıtlıdır. Üst lomber bölgedekiler sagittal planda olup, lumbosakral bölgedekiler diğerlerine göre daha koronal planda yer alırlar. Böylece lumbosakral bölgede sınırlı da olsa lateral fleksiyona izin veren anatomik bir yapı mevcuttur (41). Vertebral hareketler ile birlikte prosesus artikularisler ve destekleyici ligamanlar da harekete katılarak kolonun aşırı hareketini kısıtlarlar. Fleksiyon sırasında, üst lomber vertebranın artiküler prosesleri öne doğru hareket eder bu hareket eklemdeki ligamanları gerer ve fleksiyon sınırlanır. Ekstansiyonda ise alt ve üst artiküler yüzeyler birbirine temas ederek ekstansiyon sınırlanır. Lateral fleksiyonlarda ise artiküler yüzeyler birbiri üzerine kayarak, kontrlateral ligamentum flavum ve kapsüler ligamanlar gerilir. Torsiyonel kuvvetlerin %30-45’ini bilateral faset eklemler, %55-70’ini diskler taşır. Omurga pozisyonuna göre yük paylaşımı değişir; ayakta %70 disklerde iken %30 faset eklemlerdedir. Dejenere diskte faset eklem fonksiyonu %45-70 artar. (3,4)

FASET SENDROMUNUN KLİNİK YANSIMALARI

Faset eklem kaynaklı bir segmental disfonksiyon periartiküler bir reaksiyona ya da dorsal spinal sinirlerin irritasyonuna bağlıdır. Aşağıda sıralananlar segment içerisinde faset eklem ilişkili ağrıya sebep olan durumlardır:

  • Fasetal menisküs sıkışması
  • Kapsüler ve sinovyal inflamasyon
  • Eklem kapsülünde mekanik yaralanma
  • Sinovyal sıkışma
  • Kondromalazi faset
  • Inflamatuar değişiklikler (RA, Ankilozan Spondilit )
  • Metabolik bozukluklar (Gut)
  • Villonodüler sinovit, sinovyal kistler, enfeksiyon (3,10,13)

 

Faset disfonksiyonu olduğu zaman ortaya çıkan segmental semptomların hepsine Faset Sendromu denir. Faset Sendromunun ortak özellikleri vardır:

  • Fasetlerdeki hasar diğer eklemleri de etkiler.
  • Ağrı eklem ve çevresinden kaynaklıdır ve çok şiddetlidir.
  • Ağrı harekete özellikle rotasyona çok duyarlıdır.
  • Segmental, tek ya da çift taraflıdır.
  • Radiküler semptomlar da eşlik edebilir.
  • İntradiskal basıncı arttıran testler negatif.
  • Nörolojik defisit yoktur.
  • Lordozda azalma görülür.
  • Palpasyonda faset eklemler ve paravertebral kaslar hassastır.
  • Denge duyusu bozulur, boşluk hissi ve kaygı paterni yüksektir.
  • Akut dönem ataklar, kronik dönem süregenlik vardır.
  • Kapsüler ligaman en çok rotasyonda gerilir. (14)

Tedavi:

Faset eklem sendromu tedavisi medikal tedavi, fizik tedavi, perkütan invazif girişimler ve cerrahi tedavi olarak sınıflandırılabilir. Medikal tedavi analjezik, miyorelaksan, nonsteroid antiinflamatuar ve antidepresan ilaçları içerir. Cevap alınamayan olgularda opioidler kullanılabilir. Fizik tedavi olarak günlük yaşamda uygun bel postürünün öğretilmesi ve aerobik egzersizler önerilir. Lomber fleksiyon egzersizlerini tercih etmek ve bu amaçla pelvik tilt ve oblik karın kasları ve gluteal bölge kaslarının güçlendirilmesi önemlidir Maniplasyon, mobilizasyon ve germe egzersizleri alt ekstremitede mobiliteyi artırır, kas spazmını çözer, diskin ve faset eklemlerin beslenmesini kolaylaştırır. (24,25)  Eğer konservatif tedaviye cevap yoksa floroskopi eşliğinde intraartiküler faset eklem enjeksiyonu düşünülmelidir. İntraartiküler steroid enjeksiyonu ile uzun dönem bel ağrısının azalma oranı %18-63 arasında bildirilmektedir. Diğer tedavi yöntemlerinin başarılı olmadığı durumlarda radyofrekans termokoagülasyonla (RFT) faset denervasyonu uygulanabilir. RFT, faset eklem denervasyonu için   sinire kontrollü ısı uygulaması esasına dayanır.  Faset denervasyonu faset eklemlerindeki anormal irritasyona bağlı olan spazmı ve dominant şikayet olan ağrıyı ortadan kaldırmaktadır (26). Faset cerrahisi uygulanan çalışmaların sonuçları çelişkilidir (27). Cerrahi tedavi sonuçları ile ilgili yeterli kanıt yoktur ve diğer tedavilerden yanıt alınamayan hastalarda uygulanabilmektedir.